Author: Νίκος Παπουτσάς

Τι προβλέπει το χωροταξικό των ΑΠΕ – Άνδρος και Νάξος παραμένουν οι μόνες εξαιρέσεις στις Κυκλάδες, μόνο σε 15 μεγάλα νησιά επιτρέπεται η εγκατάσταση ανεμογεννητριών -Καθολικοί περιορισμοί σε δάση και natura- Στο απυρόβλητο ώριμα έργα άνω των 50 GW.

Σχεδόν όλες οι Κυκλάδες, με εξαίρεση την Άνδρο και τη Νάξο, τίθενται εκτός σχεδιασμού για νέα αιολικά πάρκα με το νέο ειδικό χωροταξικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ που έθεσε χθες σε διαβούλευση το ΥΠΕΝ, εισάγοντας για πρώτη φορά σαφείς γεωγραφικούς αποκλεισμούς και αυστηρότερα κριτήρια χωροθέτησης για αιολικά και φωτοβολταϊκά έργα.

Αντίστοιχα, στα Δωδεκάνησα οι δυνατότητες ανάπτυξης νέων αιολικών περιορίζονται δραστικά, καθώς από το σύνολο των νησιών παραμένουν επιλέξιμες ουσιαστικά μόνο η Ρόδος και η Κάρπαθος, ενώ το νέο πλαίσιο αναδιαμορφώνει συνολικά τον ενεργειακό χάρτη των νησιωτικών περιοχών.

Η κεντρική πρόβλεψη του νέου χωροταξικού είναι η καθολική απαγόρευση χωροθέτησης νέων αιολικών πάρκων σε νησιά μικρότερα των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Η ρύθμιση αυτή αφήνει εκτός σχεδιασμού σχεδόν το σύνολο του νησιωτικού συμπλέγματος του Αιγαίου, διατηρώντας δυνατότητα ανάπτυξης μόνο στα 15 μεγαλύτερα νησιά της χώρας: Κρήτη, Εύβοια, Λέσβος, Χίος, Λήμνος, Σάμος, Κέρκυρα, Κεφαλονιά, Ζάκυνθος, Λευκάδα, Θάσος, Κάρπαθος, Ρόδος, Άνδρος και Νάξος.

Η πρόβλεψη αυτή θεωρείται από τις πιο ισχυρές παρεμβάσεις του νέου πλαισίου, καθώς απαντά σε πολυετείς αντιδράσεις τοπικών κοινωνιών για την εκτεταμένη εγκατάσταση ανεμογεννητριών σε μικρά νησιά με έντονο τουριστικό, περιβαλλοντικό και πολιτιστικό αποτύπωμα όπως για παράδειγμα η Τήνος και η Σκύρος.

Μοναδικές εξαιρέσεις για τα νησιά κάτω από 300 τετραγωνικά χιλιόμετρα, προβλέπεται να υπάρξουν για ειδικές ανάγκες δημοσίου συμφέροντος, όπως η κατασκευή μιας αφαλάτωσης, η ασφάλεια δικτύου ή ανάγκες ενεργειακής επάρκειας σε μη διασυνδεδεμένα ή ευάλωτα νησιά.

Νέοι αποκλεισμοί για αιολικά και φωτοβολταϊκά

Πέρα από τα νησιά, αυστηρότερος γίνεται ο χάρτης αποκλεισμών και στην ηπειρωτική χώρα. Για πρώτη φορά απαγορεύεται η εγκατάσταση αιολικών σταθμών σε περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, ενώ εκτός σχεδιασμού τίθενται και τα λεγόμενα «απάτητα βουνά», δηλαδή ορεινοί όγκοι ή τμήματά τους χωρίς οδική διάνοιξη, όπως τα Λευκά Όρη, ο Σμόλικας, η Τύμφη, ο Ταΰγετος, τα Άγραφα, ο Πάρνωνας, η Δίκτη και άλλες προστατευμένες ορεινές ενότητες.

Ειδικά για τα αιολικά εισάγονται τρεις βασικοί περιορισμοί. Πρώτος περιορισμός: ο άνεμος. Δεν επιτρέπονται αιολικά σε Δημοτικές Ενότητες όπου το αιολικό δυναμικό είναι χαμηλό, δηλαδή κάτω από 4 μέτρα ανά δευτερόλεπτο. Η λογική είναι ότι αν δεν υπάρχει καλός άνεμος, δεν έχει νόημα να επιβαρύνεται μια περιοχή.

Αυτός ο περιορισμός όπως ανέφερε χθες υφυπουργός ενέργειας Νίκος Τσάφος, αποκλείει περίπου τη μισή χώρα ως έκταση, αν και σε μεγάλο μέρος αυτών των περιοχών ούτως ή άλλως δεν υπήρχε σοβαρό επενδυτικό ενδιαφέρον για αιολικά.

Δεύτερος περιορισμός: το υψόμετρο. Προβλέπεται οριζόντια απαγόρευση πάνω από τα 1.200 μέτρα. Το όριο αυτό συνδέεται με τη φυσική διαφοροποίηση που παρατηρείται στα μεγάλα υψόμετρα, ιδίως με τη ζώνη όπου αρχίζει το αλπικό τοπίο. Η επιλογή του ορίου δεν έγινε αυθαίρετα, αλλά με βάση επιστημονικά και διοικητικά κριτήρια.

Τρίτος περιορισμός: οι Ζώνες Ειδικής Προστασίας, δηλαδή οι περιοχές Natura που αφορούν κυρίως την προστασία πουλιών. Στις ΖΕΠ προβλέπεται κατ’ αρχήν απαγόρευση αιολικών. Ήδη στην πράξη, όπως αναφέρθηκε, περίπου δύο στα τρία έργα σε τέτοιες περιοχές απορρίπτονταν μέσω της περιβαλλοντικής αξιολόγησης.

Πλέον η απαγόρευση γίνεται πιο καθαρή. Εξαίρεση μπορεί να υπάρξει μόνο αν συντρέχουν δύο προϋποθέσεις: πρώτον, να το επιτρέπει η ειδική περιβαλλοντική μελέτη μιας περιοχής και δεύτερον, να υπάρχει πολύ καλό αιολικό δυναμικό, δηλαδή περίπου 7,5 μέτρα ανά δευτερόλεπτο.

Την ίδια στιγμή, το σχέδιο ενισχύει τους περιορισμούς σε προστατευόμενες περιοχές. Εκτός από τις ζώνες απολύτου προστασίας, όπου η απαγόρευση ίσχυε ήδη, το νέο πλαίσιο επεκτείνει τους αποκλεισμούς στις ζώνες προστασίας της φύσης, σε οικοτόπους προτεραιότητας και σε μεγάλο μέρος περιοχών ειδικής προστασίας για την ορνιθοπανίδα.

Στα φωτοβολταϊκά, το νέο χωροταξικό μεταβάλλει επίσης σημαντικά το πλαίσιο ανάπτυξης. Για πρώτη φορά τίθεται πλήρης απαγόρευση εγκατάστασης φωτοβολταϊκών σε περιοχές Natura 2000, σε δάση και δασικές εκτάσεις, στα «απάτητα βουνά», αλλά και σε περιοχές με αναβαθμίδες. Αντίθετα, εξακολουθεί να επιτρέπεται η ανάπτυξή τους σε γη υψηλής παραγωγικότητας.

Για τα φωτοβολταϊκά τίθενται επίσης νέα κριτήρια οπτικής και χωρικής ένταξης. Προβλέπεται υποχρέωση ειδικής μελέτης θέασης όταν τα έργα χωροθετούνται κοντά σε αρχαιολογικούς χώρους, μνημεία ή ιστορικούς τόπους, ενώ εισάγονται αποστάσεις ασφαλείας από οικισμούς και περιορισμοί στην κάλυψη του οπτικού ορίζοντα, ώστε να περιορίζεται η οπτική όχληση.

Αυστηρότερο πλαίσιο, αλλά εκτός οι ώριμες επενδύσεις

Το νέο πλαίσιο διατηρεί όρια κάλυψης τόσο για αιολικά όσο και για φωτοβολταϊκά. Για τα αιολικά επαναλαμβάνονται τα ανώτατα ποσοστά ανά δημοτική ενότητα που είναι έως στο 8% ενώ για τα φωτοβολταϊκά ορίζεται μέγιστο ποσοστό εδαφικής κάλυψης 1,5% σε επίπεδο περιφερειακής ενότητας.

Αυτό σημαίνει για παράδειγμα ότι αν μια Περιφερειακή Ενότητα έχει ήδη 3% κάλυψη, αυτό θεωρείται η βάση. Από εκεί και πέρα μπορεί να προστεθεί άλλο 1,5%, άρα να φτάσει στο 4,5%. Όταν αυτό το πρόσθετο 1,5% γεμίσει, τότε δεν θα μπορεί να προχωρήσει άλλο έργο.

Ωστόσο, παρά τις αυστηρότερες προβλέψεις, το νέο χωροταξικό φαίνεται να έχει περιορισμένη άμεση επιρροή στον ήδη διαμορφωμένο επενδυτικό χάρτη. Κι αυτό διότι από την εφαρμογή των νέων περιορισμών εξαιρούνται ουσιαστικά τα έργα που έχουν ήδη εισέλθει στη διαδικασία αδειοδότησης, ακόμη και εκείνα για τα οποία είχε υποβληθεί πλήρης φάκελος έως τις 20 Μαΐου.

Εκτός περιορισμών περί τα 50 GW

Ειδικότερα, εκτός των νέων περιορισμών υπολογίζεται ότι μένουν επενδύσεις συνολικής ισχύος άνω των 50 GW, ενώ περίπου 18 GW έχουν ήδη εγκατασταθεί και βρίσκονται σε λειτουργία. Πρόκειται για ένα ενεργειακό χαρτοφυλάκιο που υπερβαίνει πολλαπλάσια τη σημερινή ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας και καλείται να εξυπηρετηθεί από ένα σύστημα μεταφοράς και διανομής που αντιμετωπίζει σημαντικά περιθώρια κορεσμού.

Ο υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Νίκος Τσάφος περιέγραψε χθες τη φιλοσοφία του νέου σχεδιασμού ως μια προσπάθεια αυστηροποίησης των κανόνων χωροθέτησης, χωρίς όμως να τεθεί σε κίνδυνο η ενεργειακή επάρκεια της χώρας ή να ανατραπούν ώριμες επενδύσεις. Όπως εξήγησε, το πλαίσιο υιοθετεί πιο περιοριστική προσέγγιση κυρίως στα αιολικά έργα, όπου –όπως ανέφερε– έχουν καταγραφεί οι εντονότερες κοινωνικές αντιδράσεις και παράπονα για περιβαλλοντική και οπτική όχληση.

Ξεκαθάρισε, πάντως, ότι ο νέος σχεδιασμός δεν αγγίζει άδειες που έχουν ήδη χορηγηθεί από το κράτος, ούτε έργα που έχουν εισέλθει ουσιαστικά στην αδειοδοτική διαδικασία.

Η κατηγοριοποίηση

Με βάση το σχεδιασμό υπάρχουν τέσσερις βασικές κατηγορίες έργων:

1. Έργα σε λειτουργία.

2. Έργα με όρους σύνδεσης.

3. Έργα με ΑΕΠΟ, δηλαδή με Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων.

4. Έργα με βεβαίωση παραγωγού ή σε πρώιμο στάδιο, χωρίς ΑΕΠΟ.

Για τα έργα που έχουν ήδη ΑΕΠΟ, η φιλοσοφία είναι ότι δεν ανατρέπεται μια διοικητική πράξη που έχει ήδη δοθεί. Οπως τόνισε ο υφυπουργός, «αν το κράτος έχει πει επί σειρά ετών ότι ένα έργο μπορεί να προχωρήσει και έχει δώσει περιβαλλοντική αδειοδότηση, δεν έρχεται σήμερα να το βγάλει παράνομο»

Για τα έργα που δεν έχουν ΑΕΠΟ, ισχύουν οι νέοι περιορισμοί. Ωστόσο, γίνεται διάκριση ανάμεσα σε κάποιον που απλώς πήγε και «τράβηξε ένα πολύγωνο» στο χάρτη της ΡΑΑΕΥ και σε κάποιον που δουλεύει τέσσερα ή πέντε χρόνια, έχει ξοδέψει χρήματα, έχει κάνει μελέτες και έχει καταθέσει πλήρη φάκελο.

«Η λογική είναι να υπάρξει μια ισορροπία. Δεν μπορεί να θεωρείται κατοχυρωμένο ένα επενδυτικό σχέδιο απλώς επειδή κάποιος δήλωσε ενδιαφέρον. Από την άλλη, δεν μπορεί να αγνοηθεί ένα έργο που βρίσκεται σε πολύ ώριμο στάδιο και έχει ήδη καταθέσει πλήρη φάκελο» ανέφερε ο κ. Τσάφος.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, οι νέοι περιορισμοί επηρεάζουν έργα συνολικής ισχύος περίπου 37 GW, εκ των οποίων 21 GW αφορούν φωτοβολταϊκά και 16 GW αιολικά έργα.

Νέοι κανόνες

Το βασικό ερώτημα που θέτει η αγορά είναι κατά πόσο το νέο χωροταξικό μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά τον ενεργειακό σχεδιασμό όταν εξαιρεί σχεδόν όλα τα ώριμα έργα. Το σχέδιο δεν επηρεάζει μόνο έργα που έχουν ήδη λάβει Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ), αλλά και επενδύσεις που είχαν απλώς καταθέσει πλήρη φάκελο αδειοδότησης έως τις 20 Μαΐου.

Για μεγάλο μέρος της αγοράς, αυτό σημαίνει ότι η αναδιάταξη του χάρτη των ΑΠΕ μεταφέρεται κυρίως στο μέλλον, αφού οι σημαντικότερες επενδύσεις που έχουν ήδη σχεδιαστεί ή βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο παραμένουν ενεργές.

Η κυβερνητική λογική πίσω από τον σχεδιασμό φαίνεται να κινείται σε μια λεπτή ισορροπία: από τη μία να δοθεί απάντηση στις εντεινόμενες αντιδράσεις τοπικών κοινωνιών απέναντι στην υπερσυγκέντρωση έργων ΑΠΕ και από την άλλη να μη διαταραχθεί το επενδυτικό περιβάλλον με ανατροπές σε έργα που έχουν ήδη ωριμάσει.

Το «αγκάθι» στα αιολικά

Αιφνιδιασμένοι από το σχέδιο για το χωροταξικό των ΑΠΕ παρά την πολύμηνη διαβούλευση δήλωναν χθες παράγοντες τόσο της αιολικής όσο και της ηλιακής ενέργειας με τις σημαντικότερες ενστάσεις από την αγορά των αιολικών πάρκων να επικεντρώνονται στις οριζόντιες απαγορεύσεις που εισάγει το νέο πλαίσιο. Ξεχωρίζει η απόφαση να αποκλειστεί η εγκατάσταση ανεμογεννητριών σε υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, χωρίς διαφοροποίηση για περιοχές με ιδιαίτερα υψηλό αιολικό δυναμικό.

Εκπρόσωποι του κλάδου θεωρούν ότι το όριο είναι χαμηλό και πιο αυστηρό από ό,τι αναμενόταν, καθώς η αγορά πρρίμενε είτε υψηλότερο υψόμετρο είτε ειδικές εξαιρέσεις σε περιοχές όπου η απόδοση των έργων είναι αυξημένη.

Αντίστοιχα, προβληματισμό προκαλεί και η οριζόντια απαγόρευση εγκατάστασης αιολικών σε νησιά κάτω των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Η ρύθμιση αυτή ανατρέπει σχεδιασμούς σε πολλές νησιωτικές περιοχές, περιορίζοντας σημαντικά την ανάπτυξη νέων έργων στο Αιγαίο.

Οι φορείς του κλάδου υποστηρίζουν ότι τα νησιά διαθέτουν από τα ισχυρότερα αιολικά πεδία της χώρας και θα έπρεπε να παραμένουν στρατηγικός χώρος ανάπτυξης, ιδιαίτερα με δεδομένες τις νέες ηλεκτρικές διασυνδέσεις.

Το ΥΠΕΝ, ωστόσο, συνδέει τις συγκεκριμένες επιλογές με περιβαλλοντική προστασία αλλά και ανάγκη αποσυμφόρησης περιοχών που ήδη δέχονται ισχυρές πιέσεις από τουριστικές, οικιστικές και ενεργειακές δραστηριότητες.

Νέες γραμμές άμυνας και στα φωτοβολταϊκά

Ανατροπές φέρνει το σχέδιο και στα φωτοβολταϊκά που δεν ανέμεναν αναταράξεις από το νέο σχεδιασμό. Οι απαγορεύσεις επεκτείνονται πλέον πέρα από τα δάση και στις δασικές εκτάσεις, ενώ περιορισμοί τίθενται και σε άλλες κατηγορίες γης, γεγονός που προκαλεί ανησυχία στον κλάδο για το διαθέσιμο χωροταξικό απόθεμα.

Ιδιαίτερη αβεβαιότητα προκαλεί η πρόβλεψη για περιοχές όπου ασκείται βόσκηση, καθώς η αγορά ζητά πιο ξεκάθαρες τεχνικές προδιαγραφές και σαφείς ορισμούς, ώστε να μην προκύψουν νέες ερμηνευτικές εμπλοκές στην αδειοδότηση.

Πιο θετική θεωρείται η ρύθμιση για αποστάσεις από οικισμούς, που ορίζεται στα 500 μέτρα καθώς δημιουργεί πιο καθαρό πλαίσιο εγκατάστασης. Αντίθετα, ερωτήματα προκαλεί η απαίτηση για «ειδική μελέτη θέασης», καθώς δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί πώς θα εφαρμόζεται και ποια κριτήρια θα καθορίζουν την περιβαλλοντική και αισθητική αποδοχή ενός έργου.

Το νέο χωροταξικό επιχειρεί ουσιαστικά να επανασχεδιάσει κανόνες για μια αγορά που από το 2008 μέχρι σήμερα έχει μεταμορφωθεί πλήρως. Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, παραμένει αν οι νέοι περιορισμοί θα αλλάξουν πραγματικά τη χωροθέτηση των ΑΠΕ ή αν θα λειτουργήσουν κυρίως ως πλαίσιο για τις επόμενες γενιές επενδύσεων, αφήνοντας ανεπηρέαστο το μεγαλύτερο κύμα έργων που έχει ήδη δρομολογηθεί.

newmoney.gr