Η πλούσια πολιτισμική κληρονομιά της Τήνου αναδεικνύεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο του νησιού, το οποίο υποδέχεται τους επισκέπτες με μια ανανεωμένη μόνιμη έκθεση στην Αίθουσα 2. Η νέα διάταξη περιλαμβάνει σπάνια ευρήματα από κομβικές αρχαιολογικές θέσεις, όπως το Ξώμπουργο, τα Κιόνια, ο Βαρδαλάκος, η Αγία Θέκλα, ο Κτικάδος, ο Κάμπος και η Καρδιανή, προσφέροντας μια ολοκληρωμένη εικόνα της τοπικής ιστορίας από τη μυκηναϊκή εποχή έως τους ρωμαϊκούς χρόνους.

Τα εκθέματα-σταθμοί της συλλογής

• Μυκηναϊκός Θολωτός Τάφος Αγίας Θέκλας (13ος–12ος αι. π.Χ.): Εκτίθενται για πρώτη φορά τα κτερίσματα από έναν από τους μόλις τρεις γνωστούς μυκηναϊκούς θολωτούς τάφους στις Κυκλάδες, ο οποίος χρησιμοποιήθηκε για μέλη τοπικού ηγεμονικού γένους.

• Ανάγλυφοι Πιθαμφορείς (8ος–7ος αι. π.Χ.): Τα μνημειώδη αυτά αγγεία από το εργαστήριο του Ξώμπουργου καθιέρωσαν την Τήνο ως ηγετικό κέντρο παραγωγής στο Αιγαίο. Ξεχωρίζουν ο πιθαμφορέας της «Γέννησης» (πιθανώς η παλαιότερη παράσταση της γέννησης της Αθηνάς), της «Μεγάλης Θεάς της Φύσης», ο πιθαμφορέας του «Χορού» με τον Θησέα και την Αριάδνη, καθώς και θραύσματα με τη σπάνια απεικόνιση της Άλωσης της Τροίας και του Δούρειου Ίππου.

• Ιερό Ποσειδώνα και Αμφιτρίτης (Κιόνια): Εκτίθενται μαρμάρινα δελφίνια, ιππόκαμποι, ηλιακό ρολόι του αστρονόμου Ανδρόνικου από την Κύρρο, καθώς και ο θωρακοφόρος ανδριάντας του Ρωμαίου αυτοκράτορα Κλαυδίου και η προτομή της Αγριππίνας της Πρεσβύτερης.

• Γλυπτά και Επιτύμβιες Στήλες: Η συλλογή εμπλουτίζεται από την παριανή μαρμάρινη στήλη αθλητή/κυνηγού από τη Λειβάδα, τις κλασικές επιτύμβιες στήλες του Βαρδαλάκου, καθώς και το ρωμαϊκό αγαλμάτιο τύπου Ηρακλειώτιδος από τη Χώρα.

Η οικιστική εξέλιξη του νησιού

Τα ευρήματα αποτυπώνουν τη σταδιακή μετατόπιση των κέντρων εξουσίας στην Τήνο. Το Ξώμπουργο αποτέλεσε το κύριο πολιτικό και οικιστικό κέντρο από τον 10ο έως τα μέσα του 4ου αι. π.Χ., διατηρώντας οχυρώσεις, ιερά και εκτεταμένα νεκροταφεία. Στη συνέχεια, η δραστηριότητα μεταφέρθηκε στη σημερινή Χώρα (Άστυ), η οποία οργανώθηκε ως μια σύγχρονη αρχαία πόλη με υδραγωγείο, δημόσια κτήρια και οχύρωση, διατηρώντας τη ζωή της έως και τον 4ο αι. μ.Χ.